We zijn vijftig jaar na de dood van Franco, achtenveertig jaar na het herstel van de parlementaire democratie en vierenveertig jaar na de mislukte staatsgreep van kolonel Tejero. Dat lijken drie doorslaggevende argumenten om te stellen dat Spanje het fascisme definitief achter zich heeft gelaten, maar niets is minder waar. Weinig landen in Europa zijn juist zo vatbaar voor een heropflakkeren daarvan als de Iberische monarchie, meent historicus Vincent Scheltiens-Ortigosa. In tegenstelling tot Italië, Portugal en Duitsland is in Spanje het fascisme nooit overwonnen. Er heeft geen breuk plaatsgevonden, wel een grotendeels geruisloze overgang. Daarbij gingen de functionarissen van intact gebleven onderdrukkingsapparaten, zoals de magistratuur en het leger, slapen tijdens de dictatuur om wakker te worden in de democratie. Decennialang werden de potentiële breuklijnen met succes gecamoufleerd, inmiddels zijn de barsten overduidelijk.