De strijd van scholieren en studenten voor beter onderwijs heeft vooral in Frankrijk een hoge vlucht genomen, en de manier waarop La France Insoumise zich achter die beweging heeft geschaard, heeft haar bepaald geen windeieren gelegd. Jean-Luc Mélenchon, presidentskandidaat namens de LFI, stijgt in de opiniepeilingen, zijn in boekvorm gegoten partijprogramma, L’Avenir en Commun, breekt alle records in de boekhandel. Hoewel de Franse bourgeoisie er nog altijd van uitgaat dat Marine Le Pen de volgende president wordt, neemt de nervositeit rond de populariteit van Mélenchon toe, en dus worden ook de aanvallen venijniger. La France Insoumise is een allegaartje van links radicale invloeden, waaronder trotskistische. Sommige aanvallen concentreren zich nu al op dat laatste element.

Jean-Luc Mélenchon is in zijn jeugd trotskist geweest. Maar liefst drie lange jaren was hij lid van de OCI, de partij van Pierre Lambert. Een andere beroemde ‘Lambertist’ was Jean-Christophe Cambadélis, secretaris van de Parti Socialiste (PS) en nog een andere – de beroemdste van allemaal – was Lionel Jospin, de man die in 1997 socialistisch premier werd onder een rechtse president.  Ook Mélénchon maakte carrière in de PS en schopte het zelfs tot minister. Wat de drie gemeen hebben, is dat ze hun politieke scholing kregen in ‘een’ trotskistische partij en vervolgens decennia lang carrière maakten in het sociaaldemocratische apparaat. Maar voor de buitenwereld kun je beter een paar jaar in een ashram in India hebben doorgebracht, mediterend op een rieten mat en knabbelend aan een wortel. Trotskisme achtervolgt je levenslang, als koortsblaasjes op een lip. Om de zoveel jaar verschijnt er wel een essay waarvan de auteur ‘aantoont’ dat Lambert dit drietal als geheim agenten in de PS dropte, met de opdracht de PS van binnenuit over te nemen. Het hardnekkige sprookje is in het geval van Cambadélis en Jospin al ontkracht, maar in dat van Mélenchon wordt het ‘s avonds nog steeds voor het slapen gaan verteld.

‘Rode Fascist’

Dat gebeurt ook buiten Frankrijk. In Vlaanderen waarschuwde Mia Doornaert al voor de trotskist Mélenchon en in Nederland deed Sylvain Ephimenco hetzelfde. Het trotskisme wordt dan voorgesteld als een gevaarlijke stroming, die vijandig zou staan tegenover de democratie en in wezen totalitair is. Daarvoor wordt verwezen naar Leon Trotsky, die vanaf de Russische Revolutie meedogenloos hard was tegen politieke tegenstanders en daar later nooit een gram van terugnam. De impliciete conclusie is dan: Trotsky zou hetzelfde hebben gedaan als Stalin, hij had alleen de pech dat hij de machtsstrijd verloor en eindigde met een pikhouweel in zijn voorhoofd. Zo is het Koude Oorlog cirkeltje weer rond en kan Mélenchon worden weggezet als ‘rode fascist’. Ziezo, als we niet met Stalin of Mao kunnen schermen, kunnen we toch exact hetzelfde vijandsbeeld tevoorschijn toveren. Probeer er maar eens een speld tussen te krijgen!

Stukjes geschiedvervalsing

Een speld? Een paar speldenkussens liever. Dergelijke commentatoren concentreren zich altijd uitsluitend op Trotsky de militair tijdens de burgeroorlog, en negeren de theoreticus. Dat de strijd van Trotsky’s  Linkse Oppositie tegen Stalin over de uitholling van de partijdemocratie ging en niet over persoonlijke posities, dat wordt niet vermeld. Dat Hitlers machtsgreep verhinderd had kunnen worden als er naar Trotsky was geluisterd in plaats van naar Stalin, dat blijft onvermeld. Dat Trotsky de opkomst en machtsgreep van een nieuwe heersende klasse, de partijbureaucratie, veroordeelde en ze onttroond wenste te zien, en niet aan het hoofd ervan wilde staan, zoals Stalin, dat lijkt onbelangrijk. Het zijn fraaie stukjes geschiedvervalsing, die rechtse commentatoren leveren, maar ze gaan erin als koek, omdat de meeste mensen nauwelijks iets over Trotsky weten en hem enkel als een rivaal zien van Stalin die werd verbannen en vermoord. In het land der onwetenden is een halve hersenhelft koning.

Trotskistische openheid

Maar het gaat niet enkel over tekortschietende historische kennis over Leon Trotsky, het probleem is ook dat trotskisme wordt gelijkgesteld aan Trotsky zelf, alsof er sinds diens dood, ruim vijfentachtig jaar geleden, niets zou zijn gebeurd. Sindsdien heeft onze beweging twee generaties theoretici voortgebracht. Nog vóór de dood van de naamgever kwam er al een splitsing en sindsdien is dat er niet op gebeterd. Door gestaalde stalinisten wordt dat splitsen als een zwakte gezien, maar eigenlijk is het een logisch gevolg van de interne democratische werking. Wie streeft naar een socialistische samenleving die is gebaseerd op de radendemocratie in bedrijven, wijken en zelfs legers, kan niet anders dan nu zelf al het goede voorbeeld te geven. Tegenover de stalinistische geheimzinnigdoenerij staat de trotskistische openheid en de grap is, dat al die memoires van ex-trotskisten, waarnaar de Franse sprookjesschrijvers zo graag verwijzen, niets verbodens bevatten. Gewichtigdoenerij van jonge kaders wordt in dat sprookje verward met strategische plannen voor de lange termijn. Pierre Lambert is al bijna twintig jaar dood en zijn vermeende lange arm is samen met hem in het graf verdwenen.

Fout en hardnekkig

Voor onze beweging schuilt daar echter ook een les. Het beeld van Leon Trotsky als rivaal van Stalin om de totale macht is fout en hardnekkig, en ook de gelijkschakeling van trotskisme met Trotsky is een fabeltje dat we als een voetboei met ons meeslepen. Trotskisme is de paraplunaam voor al die activisten die zich vanaf de jaren twintig in woord en geschrift, in gedachte en in daad, verzet hebben tegen de teloorgang van het revolutionair marxisme. Trotskisme is de verpersoonlijking van de geest van openheid en tegenspraak in de internationale communistische beweging. Wij vormen het democratisch geweten en niet het totalitaire streven. Voor dat laatste kunnen we naar neostalinistische en neomaoïstische splinters verwijzen.

De Nouveau Parti Anticapitaliste (NPA), de Franse sectie van de Ive Internationale, heeft zich achter de kandidatuur van Mélenchon geschaard. Dat wil echter niet zeggen dat de LFI daarmee een trotskistische zusterpartij is geworden, integendeel. Er blijven belangrijke geschilpunten, zoals het standpunt over de Oekraïne-oorlog. Maar zowel wij als de partij van Mélenchon hebben er belang bij de beschuldiging van ‘trotskisme’ te ontzenuwen. Dat lukt alleen door de democratische waarheid vanonder het totalitaire stof te halen en zo de aanvallers hun wapen uit handen te slaan.