De ten hemel opneming van de Maagd Maria ging dit jaar gepaard met het verdwijnen van de hitte en kort daarna begon het ook nog te regenen. Misschien zijn de gebeden van Bart de Wever aan de Japanse weergoden dan toch verhoord. De natuurbranden lieten zich echter hooguit temperen. Dat zal veel politici er niet van weerhouden de zomer van 2026 als ‘uitzonderlijk’ te kwalificeren en te hopen dat de burger in een natte herfst die vurige zomer snel vergeet. Helaas toonden de natuurbranden aan dat er in volgende seizoenen een nog groter gevaar in het verschiet ligt.
Honderdduizenden Fransen en Spanjaarden werden geëvacueerd. Vlammen van tientallen meters hoogte naderden Bordeaux en Madrid tot op enkele kilometers. Toch lag het aantal dodelijke slachtoffers amper in de tientallen en het aantal verwoeste huizen in de honderden. De Fransen die naar hun uitgebrande ruïne terugkeerden, ontdekten dat de brandweer er wel alles aan heeft gedaan het residentiële Cap Ferret van de vuurzee te redden maar niet de middenklasse dorpen er om heen. De jetset kan verwijzen naar Los Angeles, waar het vorig jaar juist de miljonairsvilla’s waren die in rook opgingen. Leden van alle sociale klassen keken met ontzetting naar de beelden van immense branden maar er is ons veel erger bespaard gebleven. Vuuronweerswolken kunnen de natuurbranden een ander karakter geven, met zulke hoge temperaturen dat het bluswater simpelweg verdampt voor het de grond raakt. Industriële complexen of atoomcentrales kunnen door het vuur getroffen worden.
Boerenbrandweer
Zesduizend jaar geleden leidde een daling van de temperatuur in het arctische gebied tot een verandering van de passaatwinden aan de evenaar en tot een vermindering van de vochttoevoer naar de Sahel en de Sahara. Er ontstond een zichzelf versterkend effect: minder regen leidde tot minder groen, minder groen tot meer verdroging en opwarming. Binnen enkele eeuwen ontstond er een woestijn. Het Europese continent warmt sneller op dan de rest van de aarde en door de jaarlijkse natuurbranden verliezen wij honderdduizenden hectaren bos. Dat gebeurt in sneltreinvaart. Klimaatontkenners zeggen sussend dat de natuur zich wel herstelt maar een bos doet daar twintig jaar over. In de tussentijd verliest Europa een enorme buffer aan vocht en koeling. Dankzij de jarenlange bezuinigingen op de brandweer hebben wij te weinig professionals en te weinig materieel om die branden effectief te bestrijden. Zelfs als daarin nu massaal zou worden geïnvesteerd duurt het enkele jaren eer die diensten weer op peil zijn – en zelfs dan zal dat waarschijnlijk te weinig zijn om de steeds grotere risico’s onder controle te houden. Trouwens, het antwoord van veel overheden is in te zetten op de ‘boerenbrandweer’. Vrijwilligers die een oogje in het zeil houden en hun gierwagens vullen met putwater, zodra de nood aan de man komt. Natuurlijk is de inzet van landbouwers en omwonenden van belang geweest deze zomer, maar ze zijn als de zandzakjes bij de dijkdoorbraak. Terwijl de gewonde wijst op het bloed dat uit zijn beenslagader gutst, komt de huisarts aanlopen met een pleister.
Een stem uit een drone
Natuurlijk is er ook weer het wonder der techniek. Ingenieurs presenteren betere blusvliegtuigen en gespecialiseerde drones. Als we elk bermbrandje maar tijdig genoeg detecteren, is er niets aan de hand. De onverlaat die hartje zomer een peuk opsteekt in een kurkdroog bos, zal vanuit de hemel een goddelijke stem horen galmen: ‘Doof dat ding!’. Maarten Boudry en Rik Torfs zullen het eerste exemplaar feestelijk overhandigen aan Theo Francken en de kat van Bart de Wever zal er even op plaatsnemen, onder luid gelach. Maar in een steeds droger en heter Europa zullen er honderdduizenden plekken ontstaan waar een stuk glas of metaal als ontsteker kan fungeren. De drones zullen door de bomen het bos niet meer zien. Ook al zal een betere detectie veel leed kunnen voorkomen, veel is niet alles. De vraag is niet óf maar wannéér het worstcasescenario werkelijkheid wordt: enorme branden die zich aaneensluiten, een stad en een industriegebied in de as zullen leggen en niet honderden maar duizenden slachtoffers veroorzaken.
Het Nero-effect
De vernietiging van een stad gaat ongetwijfeld een enorme schok geven. Het Rome dat keizer Nero in brand stak heeft zich op ons collectief netvlies vastgezet. Nu zijn de natuurbranden nog veraf, dan komen ze akelig dichtbij. Een deel van de bevolking zal door dit Nero-effect overtuigd worden dat er dringend ingrijpende klimaatactie moeten worden ondernomen maar een ander deel niet. Wie nu klimaatontkenner is, zal dat blijven. De angst neemt toe, maar daarmee ook de noodzaak schuldigen te kunnen aanwijzen voor wat er is gebeurd. En die schuldigen zijn dan niet de oliemaatschappijen en industriële bedrijven die blijven inzetten op fossiele brandstoffen. Het voortdurend hameren op het verhaal dat alle branden zijn aangestoken, geeft ons al een indicatie van het toekomstig extreemrechts narratief. Hoe heviger de natuurbranden, hoe verhitter de politieke confrontatie tussen links en rechts. Koester niet de illusie dat de brandende actualiteit van de klimaatproblematiek velen de ogen zal openen. Ze kijken niet op naar de hemel, ze steken de kop liever nog dieper in het heter wordende zand.
