Sinds de kidnapping van Maduro is zijn regime intact gebleven en is het ook business as usual in de olie-ontginning geweest. Er zou voor ruim dertig miljard dollar zijn opgepompt en verkocht en daarvan is nog geen miljard aan de regering in Venezuela overgemaakt. De rest van het bedrag ‘beheert’ Washington. En ook de naam van de Amerikaanse hoofdstad moet eigenlijk tussen haakjes worden geplaatst, want het is onduidelijk wie aan de knoppen van de bankrekeningen zit. Een dergelijk staaltje van kolonialisme hebben we heel lang niet meer gezien.
De Verenigde Staten besturen Venezuela vanop afstand, als een protectoraat. Hetzelfde doen ze met Cuba, dat zich meer dan ooit in een economisch dodelijke wurggreep bevindt. Het bewind in Havanna probeert links en rechts toegevingen te doen, in de hoop dat de oliekraan dan tenminste een beetje open gaat, maar het touwtje waaraan het bungelt wordt alleen maar korter. In andere landen is de bemoeienis vanuit Washington als vanouds: subtiel maar via beproefde methodes. Het lot van de regeringen in Caracas en Havanna zal natuurlijk ook een afschrikwekkend effect hebben op de weinige linkse ministersploegen die er op het Amerikaanse continent nog overblijven.
Wetteloze enclaves
Maar dit neokolonialisme kent nog andere vormen. Miljardairs kopen grote stukken land en stichten daar hun eigen stadstaten. Dat deed bijvoorbeeld Peter Thiel in Honduras, dat doen anderen momenteel in Argentinië. Echte staten zijn het natuurlijk niet, eerder volkomen wetteloze enclaves, waar de bevriende cryptomiljonairs gevrijwaard zijn van de fiscus en er bij de bouw van luxe-villa’s en jachthavens geen rekening hoeft te worden gehouden met milieueisen of arbeidsinspectie. Thiel kwam al snel in conflict met de lokale bevolking, toen die merkte dat velden en rivieren vergiftigd raakten en met de regering in de hoofdstad toen daar een andere politieke wind ging waaien. Maar de techmiljardairs hebben een bijzonder lange arm en diepe financiële zakken. Een minister van een bescheiden Midden-Amerikaans land is geen partij voor hen. Met de ruggensteun van ‘vriend Trump’ in het Witte Huis moet elke beleidsmaker bakzeil halen.
Een betreurenswaardig intermezzo
De kapitalisten die rijk aan het worden zijn met AI zijn nu eenmaal onmisbaar voor de Trumpianen en hun Latijns-Amerikaanse bondgenoten. Het herstel van de parlementaire democratie en de burgerlijke vrijheden sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw zien zij als een betreurenswaardig intermezzo. Een man als Jair Bolsenaro heeft zijn nostalgie naar de Braziliaanse militaire dictatuur van de jaren zestig en zeventig nooit onder stoelen of banken gestoken. Xavier Milei, de radicaal rechtse president van Argentinië, sluit met zijn economische experiment rechtstreeks aan bij dat van de ‘Chicagoboys’ ten tijde van Pinochet. Liberaal links of extreem links is voor deze mannen één pot nat. Het moet met wortel en tak worden uitgeroeid, willen zij geen last hebben van de beperkingen die vakbonden, rechters en de pers hen zullen opleggen. Daarom dromen ze van een totale controle over de bevolking en dat is enkel mogelijk met de inzet van de modernste digitale technologie, zoals Palantir van Peter Thiel.
Nieuw narratief
Vooralsnog is het verzet tegen deze nieuwe houdgreep waarin de VS de rest van het Amerikaanse continent verstikt bescheiden. Omdat de welvaartswonderen die de voorstanders van totale liberalisering en privatisering beloven zich steevast beperken tot een maatschappelijke bovenlaag zal dit verzet er echter wel komen. Radicaal rechts gaat zich niet laten verrassen door massale stakingen en demonstraties en daarom heeft Marco Rubio nu al een nieuw narratief de wereld ingestuurd. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken en zijn collega’s gaan samen de strijd aan tegen radicaal links, overal op het continent. ‘Ineens’ blijkt er vanuit Havanna al jarenlang een netwerk van communistische agenten te bestaan dat zich uitstrekt van Patagonië in het zuiden tot aan New York in het noorden. In El Salvador draaien de nieuwe gevangenissen al volop, in andere landen zullen ze ongetwijfeld ook gebouwd worden. Cellen genoeg voor de ‘heropvoeding’ van grote groepen interne vijanden. De opzettelijke vaagheid over wie en wat links is en de vermenging van democratische tegenstanders met drugssmokkelaars maakt deel uit van dat narratief. In de ogen van brede lagen van de bevolking wordt het zo allemaal één criminele pot nat die opgeruimd pas echt netjes staat.
Troetelbeertjes
De VS beschouwen Zuid-Amerika meer dan ooit als hun eigen achtertuin. Dat ze hier de komende jaren steeds rücksichtsloser en brutaler zullen optreden, heeft ook te maken met hun verlies aan grootmachtstatus elders. De desastreus verlopende oorlog tegen Iran dreigt te eindigen met een ontmanteling van de Amerikaanse militaire bases in de Golfstaten. Tegelijk heeft de onttakeling van USAID onder leiding van die andere man-met-de-kettingzaag, Elon Musk, geleid tot een groot verlies aan invloed in regio’s als de Hoorn van Afrika. Chinezen en Turken zijn dankbaar in het gat gesprongen en spinnen er politiek en economisch garen bij. Wie het ene na het andere troetelbeertje verliest, klampt zich des te wanhopiger vast aan de overblijvende knuffel, in dit geval Latijns-Amerika.
Het zijn donkere wolken die zich samenspannen boven het Amerikaanse continent. Big Brother dreigt er de plak te gaan zwaaien, maar, in tegenstelling tot die van Orwell draagt hij geen borstelsnor, wel een potloodsnorretje zoals de Haciendahouders van vroeger. En laten we ons vooral niet veilig wanen in Europa. Zoals Naomi Klein onlangs schreef: ‘Latijns-Amerika is de frontlinie.’ Wat daar momenteel wordt uitgetest, zal Europees radicaal rechts vroeg of laat hier willen toepassen.
