VADER HEEFT HET GEZEGD

Het is ongetwijfeld een gevolg van het feit dat Frankrijk duizend jaar een monarchie is geweest, en sinds de onthoofding van Lodewijk XVI altijd naar een koning is blijven verlangen, dat ook in de republiek voortdurend dynastieën opduiken. Tegelijk is de tweede generatie zelden even succesvol als de eerste, alsof er in Frankrijk een collectief Icaruscomplex heerst. In die Griekse mythe ontsnapten vader en zoon dankzij wassen vleugels uit een doolhof, maar de zoon wilde té hoog vliegen; de zon deed de was smelten en bracht hem ten val. Raphaël Glucksmann, presidentskandidaat van de socialistische partij en zoon van mei ’68 icoon André, dreigt hetzelfde te overkomen

François Mitterand had twee zonen, van wie er een, Christophe, geregeld naar Frans-Afrika werd gezonden om er ‘klusjes’ op te knappen voor zijn vader. Bij Afrikaanse staatshoofden had hij de bijnaam ‘Papa m’a dit’ (papa heeft me gezegd). Christophe Mitterand werd zuiver als spreekbuis van de president gezien en toen zijn vader, na twee ambtstermijnen, in 1994 uit het presidentieel paleis verdween, ging het snel bergafwaarts met zijn toch al niet schitterende loopbaan. Hij werd veroordeeld voor tal van smerige handeltjes die hij in de coulissen van zijn werk had ondernomen. Christophe Mitterand kan nauwelijks als socialist worden gezien. In niets onderscheidde hij zich van de neokoloniale foefelaars en profiteurs.

Opereren in de coulissen

Nicolas Sarkozy tracht al sinds 2012, toen hij de verkiezingen verloor van de socialist François Hollande, terug te keren in datzelfde presidentiële paleis. Helaas voor hem sleept hij nogal wat corrupte zaakjes met zich mee, niet in de vorm van een ouderwetse voetboei maar in die van een moderne enkelband. Nu zijn oude partij hem als ballast beschouwt, zoekt Sarkozy toenadering tot extreemrechts. Dat doet hij via de persoon van zijn jongste zoon, Louis, die via tijdschriftredacties en andere media, nauwe banden heeft gesmeed met dit deel van het politieke spectrum. Weer zien we een zoon opereren in de coulissen, weer zien we een man die niet uit de schaduw van zijn beroemde vader kan treden. Dat konden de zonen van Valéry Giscard D’Estaing en Georges Pompidou, Henry en Alain, overigens ook niet, maar zij leken geen enkele hogere ambitie te koesteren dan die van onopvallend parlementslid.

Van de PP naar de PS

Raphaël Glucksmann lijkt een variant op dit schema. Zijn grootvader, Rubin Glucksmann, was een agent van de Komintern en zeer actief tijdens de Spaanse Burgeroorlog. In juli 1940 werd de boot die hem naar een Brits interneringskamp in Canada moest brengen getorpedeerd en kwam hij om het leven. Zijn zoon, André, begon zijn politieke carrière bij de trotskistische LCR maar splitste zich af met een tendens en groeide uit tot een icoon van de spontaneïstische beweging. André Glucksmann speelde een belangrijke rol tijdens de mei ‘ 68 opstand en nadien in het ultralinkse ‘Gauche Proletarienne’. Toen hij Solzjenitsyns Goelag Archipel las, keerde hij zich af van het marxisme. Zijn eigen boeken effenden sindsdien het pad bergaf, naar een steeds inniger omarming van het liberalisme.  Zoon Raphaël begon zijn carrière als documentairemaker in die conservatieve sfeer. Hij interesseerde zich voor de oranje revoluties in de voormalige Sovjet-Unie en evolueerde geleidelijk naar links toen Poetin zijn aanvallen op Georgië en Oekraïne verhevigde. Hij richtte in 2018 de centrumlinkse partij Place Publique op en werd voor die PP verkozen in het Europees Parlement. Daar maakte hij naam als fervent tegenstander van Poetins hybride oorlog tegen Oekraïne – en tegen de rest van Europa. Die faam katapulteerde hem naar de top van de Franse PS en het Front Populaire in 1924. Glucksmann is sindsdien een van de bekendste gezichten van de Franse linkerzijde.

Hubris

Maakt dat Raphaël Glucksmann automatisch tot de nieuwe Leon Blum? Is hij de man die, net als Blum in 1936, aan het hoofd van een Volksfront volgend jaar de familie Le Pen van de macht gaat houden? Daar lijkt het helemaal niet op. Glucksmann maakt enerzijds dealtjes met de zoveelste minister-president die Macron in het zadel heeft gehesen en verzet zich anderzijds hevig tegen samenwerking met Melenchons La France Insoumise. Zo ondersteunt hij tegelijk de huidige liberale machthebbers en ondermijnt hij het eenheidsfront dat net heeft voorkomen dat extreemrechts een klinkende overwinning behaalde bij de laatste parlementsverkiezingen. Tijdens de recente gemeenteraadsverkiezingen liet hij links liever in een aantal steden verliezen dan dat zijn socialisten de handen vuil zouden maken door samen te werken met LFI. Er zijn zeker kanttekeningen te maken bij Melenchons politiek tegenover Rusland, maar de morele verhevenheid van Glucksmann heeft veel weg van hubris: een gevaarlijk overdreven zelfvertrouwen. Die hooghartigheid lijkt een familiaal trekje te zijn. Vader André was heilig overtuigd van zijn eigen gelijk, een gelijk waar zoon Raphaël jaren na zijn dood vraagtekens bij ging plaatsen.  Die vraagtekens zien we nu weer vervagen.

‘Papa m’a dit’. De vader van Icarus waarschuwde zijn zoon niet te dicht naar de zon te vliegen. Frankrijk kende maar één Zonnekoning en die is al driehonderd jaar dood. De politieke zonen van nu  luisteren naar de verkeerde woorden, negeren de waarschuwingen, vallen naar beneden maar dreigen ons zo wel mee te sleuren in hun verpletterende smak op de grond.