Het Epsteinschandaal lijkt over zijn hoogtepunt heen. De vele prominenten die er door in het gedrang kwamen -vreemd genoeg vooral in Europa – krijgen nauwelijks nog gezelschap van nieuwe namen en Donald Trump, om wie het allemaal leek te draaien, zit nog steeds stevig in het presidentiële zadel. Toch leveren de miljoenen pagina’s nog steeds verrassende inzichten op. Maureen Tkacik, onderzoeksjournalist bij het onlineplatform The Progressive American, slaagde erin duistere connecties te ontwarren tussen Jeffrey Epstein, de Maxwellfamilie, de Mossad en tal van Russische oligarchen, relaties die allemaal draaiden om het wegsluizen van grote, illegaal verworven kapitalen. In feite, zegt zij, begon alles tijdens de ondergang van de Sovjet-Unie in 1991 en de daaropvolgende grote uitverkoop van de staatseconomie. De handel in minderjarige meisjes, de afpersingspraktijken – het was allemaal waar maar ook slechts middel en geen doel.
Nadat het regime van Salvador Allende de kop was omgedraaid streken de ‘Chigacoboys’ in Chili neer om de economie volledig te liberaliseren; nadat Gorbatchov van de macht was verdreven, gebeurde in Rusland iets gelijkaardigs, alleen waren het dit keer de ‘Harvardboys’. De hoogleraren economie vermomden zich als consultant maar namen lang niet allemaal genoegen met enkel een honorarium voor advies. Tkacik noemt bijvoorbeeld een zekere Andrei Schleifer die zijn vrouw goedkoop aandelen liet kopen van firma’s die hijzelf privatiseerde. Dat mocht eigenlijk niet, maar welke haan zou er naar kraaien? Inderdaad geen enkele, maar de misstap werd wel genoteerd zodat ze later eventueel tegen hem kon worden gebruikt. In dit geval werd niet zozeer Schleifer zelf alswel zijn beschermheer erdoor in verlegenheid gebracht, een zekere Larry Summers, prominent minister onder Bill Clinton.
Het geld en het meisje
Sinds 1991 zijn er zo enorme bedragen in de verkeerde zakken terechtgekomen, maar is ook nauwkeurig bijgehouden welke hand in welke koekjestrommel verdween. De KGB deed dat, de Mossad deed dat, maar ook de Russische maffia. De informatie diende om oligarchen in het gareel te laten lopen maar net zo goed om westerse prominenten te chanteren. Een van de spinnen in dit web was Jeffrey Epstein, de bankier die via chantage het beheer verwierf over het kapitaal van Victoria Secret lingeriemiljardair – blijkbaar misbruikte deze man minderjarige jongens – en later ook het verdwenen fortuin van mediamagnaat Robert Maxwell. Maxwell viel in 1991 van zijn boot, een beetje zoals Russische generaals uit een raam vallen. Hij liet een financiële chaos achter van honderden brievenbusfirma’s, leeg, met die kanttekening dat er grote bedragen door waren gepasseerd die voor curatoren en andere speurders onvindbaar bleven. De zonen en dochters hadden ze weggesluisd en Epstein kreeg het beheer erover. Later kreeg hij naast het geld ook het meisje, in de persoon van Ghislaine Maxwell. Maxwell was gelieerd aan de Mossad en is, als dank voor bewezen diensten, met alle eer in Israël begraven. En zo was Epstein altijd met de ene hand verbonden met de Russische geheime dienst en met de andere in contact met de Israëlische.
Verkeerde focus
In zekere zin zijn de Epsteinfiles niets anders dan een dagboek van Epsteins pogingen om informatie los te weken van prominenten, om beleidsmakers aan zich te verplichten, om subtiel invloed uit te oefenen op mediafiguren, zakenlieden en royals. In de media is er buitensporig sterk gefocust op een van de middelen die hij daarvoor inzette: de belofte van seks met minderjarige meisjes. Er is ook overdreven veel aandacht geweest voor Epsteins eigen seksverslaving en voor zijn vriendschap met Donald Trump. Dat heeft de focus verplaatst van de financiële transacties en spionage (het doel) naar smeuïge verhalen (de middelen). Sex sells – die oude marketingwaarheid gaat in het online medialandschap even hard op als in het oude printtijdperk. De diepgravende onderzoeksjournalistiek van Maureen Tkacik is daarin een uitzondering. Het zal nooit bewust de bedoeling zijn geweest maar door de aandacht zo sterk te focussen op de sensationele aspecten van het schandaal bleven de werkelijk verontrustende onderbelicht: de manier waarop Moskou en Tel Aviv grote invloed konden en kunnen uitoefenen in Washington – en misschien ook in Londen en Parijs. Want de westerse inlichtingendiensten lijken de grote sukkels in dit hele verhaal. Ze wisten niets, ze deden niets.
De verre echo van Stavisky
En ze weten wellicht nog altijd van niets. Wie zegt ons dat Jeffrey Epstein de enige was die hand- en spandiensten verleende aan vreemde mogendheden, in ruil voor geld en verboden seks? Hoeveel Epsteins lopen er nog meer rond in de financiële centra van de wereld? Hoeveel miljonairs en ministers, hoeveel vorsten en kroonprinsen worden er nog gechanteerd met opnames van seksfeesten met jonge meisjes en jongens? Jeffrey Epstein was bovendien niet de eerste van zijn soort. In 1934 barstte in Frankrijk een schandaal los rond een zekere Alexandre Stavisky, die tal van politici in zijn zak bleek te hebben maar zijn hand financieel overspeelde. Zijn dood gaf aanleiding tot een fascistische staatsgreep die maar net mislukte. Het bestaan van dergelijke invloedrijke oplichters is dus niet alleen een morele smet op het blazoen van elke democratie maar ook een reëel gevaar voor de politieke stabiliteit.
Het Epsteinschandaal leek vooral rond Donald Trump te draaien en diens politiek overleven in gevaar te brengen. In werkelijkheid zou Trumps aandeel wel eens een rookgordijn kunnen zijn, bedoeld om de aandacht af te leiden van andere schuldigen en echte implicaties. De gestolen kapitalen staan nog altijd op de rekeningen van de plunderaars van de voormalige Sovjet-Unie, de chanteerbaarheid van de dieven zelf blijft onverminderd van kracht.
