Pips Patroons

Hendrik de Man: een ontluisterende biografie

De Belgische sociaaldemocraten zijn er nooit in geslaagd in het reine te komen met de figuur Hendrik de Man (1885-1953). De Man begon als lid van de Socialistische Jonge Wacht en stelde in 1911 het platte reformisme van de Belgische Werklieden Partij aan de kaak. In 1914 koos hij als officier voor de oorlog. In 1926 verwierp hij het marxisme en in 1934 ontwierp hij het “Plan van de Arbeid” om de crisis door een geleide economie te bedwingen. Hij werd minister in de regering van nationale eenheid en liet het ‘Plan’ vallen. In 1938 werd hij voorzitter van...

Read More

Fascisme, populisme en conservatisme

In 1941, toen Hitler militair op het toppunt van zijn macht stond, schreef Bertolt Brecht het toneelstuk De Weerstaanbare opkomst van Arturo Ui. In dit stuk reduceerde Brecht de staatsman Hitler en zijn trawanten tot een platvloerse gangsterbende uit het Chicago van de jaren ’30. Na de oorlog kreeg het stuk een epiloog die Gerrit Kouwenaar als volgt vertaalde: Zo kan men leren waar ’t toe leidt wanneer Men maar blind toekijkt en meer praat dan doet. Haast had zoiets de wereld geregeerd! De volk’ren werden het de baas. Voorgoed? Dat niemand zich te vlug vleit met die hoop...

Read More

Antisemitisme en antizionisme

De jongere lezer heeft het natuurlijk niet meegemaakt en ikzelf alleen door mijn contact met de generatie die mij op de wereld heeft gezet: de Europese cultuur in de eerste helft van de vorige eeuw was grondig antisemiet. De Jodenhaat was het etiket van nationalisten (waaronder de Vlaamse), van rechtse katholieken en ongelovigen, van afgunstige winkeliers en andere kleinburgers. Sommigen onder hen hebben, met de namen van Goethe, Beethoven, Luther en Augustinus op de lippen, deelgenomen aan de grootste volkerenmoord in onze geschiedenis. Tegenover hen stonden liberale democraten en de socialistische beweging en haar aftakkingen. Dat gebeurde, eind 19de...

Read More

Na eeuwen slavernij herboren

In 1945 publiceerde Léon van der Essen (1883-1963) een brochure over onafhankelijk België , La Belgique Indépendante. De historicus betwiste daarin een opvatting die zowel flaminganten en belgicisten eensgezind verspreiden, namelijk dat “ons volk”, of “onze volkeren”, eeuwen lang door vreemde dwingelandijen onderdrukt werden. Zo zingt de oorspronkelijke Franstalige nationale hymne, dat “na jaren slavernij de Belg opstaat uit zijn graf” (Après des siècles d’esclavage, Le Belge, sortant de son tombeau…). De officiële Nederlandse versie heeft deze mythe niet overgenomen, maar in de versie van Victor Ceulemans horen we dat “Geen slavenboei wordt ooit ons aangevijzeld, Geen schadig juk...

Read More

Mens, klimaat en erfzonde

Sinds de technische vooruitgang niet meer samenvalt met sociale vooruitgang doen zich ideologische verschuivingen voor in het linkse denken. Kernenergie, de milieucrisis, de nakende klimaatverandering hebben het vooruitgangsdenken gekortwiekt. Vroeger dacht links als volgt: sociale mankementen konden worden aangepakt met technische middelen, maar het kapitalisme verhinderde de ontplooiing van de daarvoor nodige productiekrachten. Het socialisme moest die ontplooiing mogelijk maken. Eenzijdig opgevat hield deze manier van denken een “productivistische” ideologie in, en beantwoordde ze onbewust aan de accumulatiedwang van de winsteconomie: de onderneming moet zich stelselmatig uitbreiden om de strijd tegen de concurrentie aan te kunnen en de winst...

Read More

Doe mee met de SAP

Wil je mee bouwen aan een antikapitalistisch project? Neem contact op met de SAP.

gepubliceerde artikelen